Even terug in de tijd

Vervolg van de oppepper van 6 januari

Voor de ‘eigenverbouwers’

Een luchtfoto uit 1945 van het gebied van het Laarder Wasmeer (de zwarte vlekken rechts) aan de oostkant van Hilversum. De weg aan de onderkant is de Weg over Anna’s Hoeve met de rioolwaterzuiveringsinstallatie. Daarboven zijn kleine vierkantjes te zien: de volkstuintjes die in 1921 uitgegeven werden.

Werkmeid gevraagd

Een blik in de krant van honderd jaar geleden biedt een aardig zicht op de personeelsadvertenties wat betreft gevraagde huishoudelijke hulp. De oogst van één pagina in de Gooi- en Eemlander van 7 januari 1921: er staan advertentietjes voor een werkster, een nette werkster, een heldere werkster, een dienstbode,  een flinke dienstbode, een degelijke dienstbode, een werkmeisje, een net werkmeisje, een net meisje, een helder meisje, een keukenmeisje, een tweede meisje, een dagmeisje, een kindermeisje, een dienstmeisje alleen, een keuken-weekmeisje, een werkmeid, een meid-huishoudster, een degelijke hulp, een dame en een bescheiden juffrouw. En daar zat vermoedelijk ook nog een zekere hiërarchie in en verschil in taken: een ‘tweede meisje’ deed vast ander werk dan een ‘dienstbode’. O ja, er wordt ook nog gevraagd om een ‘nette burgerdochter’. Wat haar taak wordt staat er niet bij.

Tarzan in de bieb

Wat ook nieuws was in de Gooi- en Eemlander van 8 januari 1921: de nieuwe boeken die in de bibliotheek te leen waren. Op de voorpagina stond een hele lijst van aanwinsten van de afgelopen week. Daaronder spannende lectuur als ‘Werktijdenbesluit voor fabrieken of werkplaatsen 1920, naar de bedrijfsgroepen ingedeeld en overzichtelijk samengesteld.’ Maar ook ‘Casanova’s terugkeer’ en ‘Tarzan van de apen’.

Vervolg van de oppepper van 25 december

Met Kerstmis voor de deur worden de harten gevoelvoller. Een bericht uit Muiden van december 1904:

De christelijke naaivereniging hielp de armen met zelfgemaakte kleding (1914):

En de Vakschool voor Meisjes in Hilversum vraagt ‘aan de dames dezer gemeente’ om stukken stof. Want Kerstmis 1914 komt er aan.

Of dit tafereel in Amsterdam in 1909:

En het jaarverslag van de ‘Vereeniging voor Armenzorg’ in Blaricum meldde dat in 1910 daar 19 gezinnen werden ondersteund wegens werkeloosheid en 4 wegens ziekte, “terwijl omstreeks Kerstmis ruim 40 gezinnen werden bedeeld, tellende 160 personen.” De vereniging heeft het initiatief genomen om huisvlijt te bevorderen, wat ook een middel is om armoe te voorkomen. “Men wil ouderen aanmoedigen om in de avonduren en in tijden van werkeloosheid allerlei nuttige voorwerpen te maken, die de vereeniging van hen zal koopen.”

Het doet af en toe een beetje denken aan de sfeer van ‘Christmas Carol’ van Charles Dickens. Maar is het anno 2020 zoveel anders? Ja, het heet anders, maar hulp is nog steeds nodig. Die heeft nu namen als Voedselbank, dak- en thuislozenhulp, Van Harte resto’s, Leger des Heils, Stichting Babyspullen, Kledingbank, Jeugdfonds Sport & Cultuur, Kindpakket van de gemeente, noem maar op. Woorden als ‘bedéling’ en ‘armenzorg’ gebruiken we niet meer, maar er is nog altijd werk aan de winkel.

Vervolg van de Oppepper van 5 december

Uit dezelfde krant, de Gooi-en Eemlander van 8 december 1920 nog een bericht in het genre ‘paniek in de tent’: hoe paarden op hol sloegen in het centrum van Hilversum en een flinke ravage aanrichtten.

Uit de Gooi- en Eemlander van honderd jaar geleden, 24 november 1920:

Fietsendief de cel in
In 2019 werden in Nederland 266.000 fietsen gestolen. De kans dat je je gestolen fiets ooit terugziet is klein en de kans dat een fietsendief wordt gepakt is ook klein. Honderd jaar geleden was men niet kinderachtig bij fietsendiefstal. Op 19 november 1920 werden voor de rechtbank in Amsterdam twee jongemannen, C.S. en H.M., veroordeeld omdat zij op 7 augustus een fiets hadden gestolen in Hilversum. Zij kregen respectievelijk acht maanden en een jaar gevangenisstraf. En dan kwam M. er nog goed vanaf, want tegen hem was een jaar en drie maanden geëist.

Het gevaar der zijden kousen
“Het aantal vrouwen dat de laatste dagen te Parijs met pleuritis of longontsteking in de ziekenhuizen wordt opgenomen, moet buitengewoon hoog zijn. Gezwegen van het aantal vrouwen dat in haar eigen huis ziek ligt. Een redacteur van l’Oeuvre heeft aan een professor in de geneeskunde gevraagd of men hier soms met weer een golf van griep te doen had. Volstrekt niet, heeft de hooggeleerde geantwoord, met een golf koude… aan de beenen: de dunne zijden kousen.”

naar 8 november 1921: STORM!

door Willibrord Ruigrok

In de nacht van zaterdag 6 op zondag 7 november 1921 werd een groot deel van Nederland geraakt door een zware storm. Op zondagochtend bleek dat de Hilversumse Groest bijna geheel was overstroomd door verstopping van het riool, “tot groot ongerief voor de kerkgangers.” Een trottoir aan de Paulus van Loolaan was ingezakt, veel bomen waren omgewaaid in het Spanderswoud, maar ook aan o.a. de Bussumergrindweg, Stationsstraat en Beethovenlaan. “Bijna bij iederen val van een boom knapten telefoon- en electrische draden. Groote spiegelruiten zijn stukgewaaid, stukken zink vlogen van de daken en wankelende schoorstenen heeft men moeten stutten. De Laarderweg was geheel versperd, want een aantal zware palen knapte af, de een na de ander. Het mag verwondering wekken dat er geen persoonlijke ongelukken zijn voorgevallen! Aan de politie en brandweer komt een woord van dank en hulde toe, zij hebben groote onheilen voorkomen”, aldus de Gooi- en Eemlander op de dinsdag erna.

Ook in de andere Gooise plaatsen ging het flink tekeer. In Eemnes “hield slechts één gedachte alle inwoners bezig: water! Zou de Zuiderzee het polderland opnieuw overstromen? Wat men vreesde is geschied. Tusschen 4 en 5 uur bereikte het water den hoogsten stand. De zee stond toen tot aan de kruin van den Wakkerendijk. De kerk stond in 40 cm water. Bij Buitendijk moesten de mensen per boot uit hun huizen worden gered.”

Uit alle dorpen kwamen berichten van omgewaaide schoorstenen, schuttingen, muren en “een dakpannenregen, toen ’t zoo geweldig orkaande.” In Huizen sloeg het zeewater een stuk van de Havenstraatweg weg en liep het water het land binnen, in Bussum werd een woning “dooreengeworpen als een huisje uit een blokkendoos.”

Ook elders in het land was er grote stormschade. In Zaltbommel was de voetbalwedstrijd tussen Zaltbommel 3 en Amical 2 uit Tiel nog bezig “toen een rukwind een stuk zinkdak van de loods eener scheepswerf losmaakte en op het speelterrein wierp. Het was een vreeselijk oogenblik. Met vereende krachten werd het stuk zink opgelicht. Men vond twee dooden en drie zwaar gewonden.”

Opmerkelijk: de storm was op zaterdag en zondag, en de krant berichtte er pas over op dinsdag. Maar ja, op maandag kwam de krant niet uit. En foto’s? Niets, er stonden toen helemáál nog een foto’s in de krant!

Opmerkelijk is ook, dat op dinsdagavond 8 november een vergadering van de Hilversumse gemeenteraad plaatsvond, maar dat volgens het verslag in de krant met geen woord werd gerept over de stormschade. Wel ging het over zaken als de woningmarkt, de havengelden en de jaarwedde van een gymnastiekleraar – alleen over onderwerpen die op de agenda stonden.

Dan nog twee heel andere berichtjes uit de krant van dinsdag 8 november 1921:

– O n b a a t z u c h t i g h e i d

“In de gemeenteraad van Slochteren (Gr) werd gesproken over honorering van burgemeester en wethouders. Voor deze gemeente bedraagt de jaarwedde voor ieder der wethouders f 600, alzoo een verhooging van f 100. De beide wethouders De Haan en De Boer zeiden, dat het thans geen tijd is om de salarissen te verhoogen, dat ze de verhooging niet zullen accepteeren, maar zullen terugstorten in de gemeentekas. Bij het bespreken van het salaris van den burgemeester op f 5000, zeide de burgemeester dat het thans genoten salaris van f 4200 voldoende was en dat hij de verhooging van f 800 niet in ontvangst zou nemen.”

– E r k e n t e l i j k h e i d

“Te Groote Schermer vond iemand op zijn erf een boekje, waarin f 2800. De eigenaar werd opgespoord. De vinder kreeg een glaasje bier en een sigaar.”

naar 24 september 1920

Iets anders in deze krant: advertenties. Hieronder een paar advertentietjes van 24 september 1920 bij elkaar gezet: verkoop je lompen en konijnenvellen aan L. Schaap in de Hortensiastraat, haal uw pekelvleesch bij slager Van Dijk, poets uw schoenen met ‘Manjefiek’, betaal niet meer dan acht gulden voor een tafel, en ga aan de Bulgaarsche yoghurt. De fabricage daarvan staat “onder voortdurende controle van den Heer J. Van Heemskerck-Düker”. Dat was de apotheker, wiens naam nog steeds voortleeft in de apotheek op de hoek van Kerkbrink.

En dan als toetje nog drie berichtjes die niet met Hilversum te maken hebben, maar toch opmerkelijk zijn:

naar 70 jaar geleden, 23 augustus 1950

In dagblad Het Gooi en Ommeland stond bijvoorbeeld:

  • Advertentie: ‘Uw knoopsgaten klaar terwijl u wacht. De Knoopsgatencentrale, Utrechtseweg 29”
  • Advertentie: “Lampekappen, 1 gulden per week. Veerstraat 50” (dit adres is nu een woonhuis)
  • Advertentie: een 13-daagse busreis naar Oostenrijk voor 179 gulden, en een 13-daagse busreis naar Cannes voor 198,50 gulden.
  • Advertenties: autodealer Jaap Iesberts, Loosdrechtseweg 24, adverteert voor het Franse automerk Panhard, dat bestaan heeft van 1886 tot 1967.
  • Autobedrijf Boeschoten, Bussumergrintweg 12, tel. 5115, maakt reclame voor het Tsjechische automerk Tatra: ‘de Tatraplan, de ruime moderne automobiel’. (Op dit adres zit nu garage Van Poelgeest voor uw BMW en Mini. De Tatraplan had een bijzondere aerodynamische vorm. Hij is alleen in 1948-1951 in produktie geweest)

En dan dit berichtje over de vermiste Teddy Scholten. Teddy (1926-2010) was zangeres en presentatrice. Zij won in 1959 het Eurovisie Songfestival met het lied ’n Beetje. Met haar man Henk Scholten trad ze veel op, o.a. in AVRO’s Bonte Dinsdagavondtrein en op tv in de Snip en Snap Revue. Later hadden ze een show bij KRO-tv, Zaterdagavondakkoorden, en presenteerde Teddy Kiekeboe en het Nationaal Songfestival.

Teddy kwam dus later thuis. Maar toen gingen de journalisten er niet meer voor naar Schiphol en in de krant werd in de dagen erna ook niet meer gerept van haar échte terugkeer…